{"id":19751,"date":"2024-12-03T17:36:52","date_gmt":"2024-12-03T16:36:52","guid":{"rendered":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/?p=19751"},"modified":"2026-11-04T16:37:39","modified_gmt":"2026-11-04T15:37:39","slug":"celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/","title":{"rendered":"Skala Marsha w celiakii: co oznacza Marsh 1, 2 i 3a-3c i co m\u00f3wi\u0105 wytyczne?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Skala Marsha opisuje biopsj\u0119 dwunastnicy: Marsh 0 to prawid\u0142owa b\u0142ona \u015bluzowa, 1 naciek limfocyt\u00f3w, 2 dodatkowo przerost krypt, a 3a, 3b i 3c to cz\u0119\u015bciowy, prawie ca\u0142kowity i ca\u0142kowity zanik kosmk\u00f3w [1]. Przy dodatnich przeciwcia\u0142ach celiaki\u0119 potwierdza zanik kosmk\u00f3w, a wed\u0142ug ESsCD tak\u017ce Marsh 2, wi\u0119c zanik kosmk\u00f3w nie jest warunkiem ka\u017cdego rozpoznania; Marsh 1 przy ujemnych przeciwcia\u0142ach czyni celiaki\u0119 ma\u0142o prawdopodobn\u0105 [2] [1]. Wytyczne ACG i ESsCD zalecaj\u0105 po rozpoznaniu do\u017cywotni\u0105 diet\u0119 bezglutenow\u0105 i kontrol\u0119 przeciwcia\u0142, ESsCD tak\u017ce badanie \u017celaza, folian\u00f3w, B12 i witaminy D przy rozpoznaniu, a suplement przy wykazanym niedoborze [2] [3].<\/strong><\/p>\n<p>Preparaty z tej grupy przejrzysz w kategorii <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d\/c293?utm_source=blog&amp;utm_medium=lead&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\">witamina D<\/a> w sklepie \u015awiat Supli.<\/p>\n<p class=\"aktualizacja\"><small>Aktualizacja 7.10.2026: nowy tekst: skala Marsha w celiakii, wytyczne ACG i ESsCD, niedobory po rozpoznaniu, nowe \u017ar\u00f3d\u0142a i zdj\u0119cia.<\/small><\/p>\n<div class=\"polecamy-boks\" style=\"margin:20px 0;padding:10px;border:2px solid #F38823;border-radius:14px;background:#FDEEDD\">\n<p class=\"polecamy-tytul\" style=\"margin:0 0 2px;font-size:18px;line-height:1.3;font-weight:700;color:#121212\">Polecamy po badaniach: witamina D<\/p>\n<div style=\"display:grid;grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(min(100%,240px),1fr));gap:8px\">\n<figure class=\"polecamy-produkt\" style=\"margin:0;display:flex;flex-wrap:wrap;align-items:center;gap:6px 12px;background:#FFFFFF;border:1px solid #E6E3DE;border-radius:12px;padding:6px 10px;min-width:0\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=polecamy&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"flex:0 0 80px\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/21316-large_default\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps.jpg\" alt=\"Opakowanie suplementu Singularis Witamina D 2000 j.m. z 60 kapsu\u0142kami witaminy D3 do przyjmowania z posi\u0142kiem\" width=\"80\" height=\"80\" loading=\"lazy\" style=\"display:block;width:80px;height:80px;object-fit:contain\"><\/a><figcaption style=\"flex:1 1 150px;min-width:0;line-height:1.25\"><span style=\"display:block;font-size:12px;font-weight:700;color:#A34F07;text-transform:uppercase;letter-spacing:.03em\">Gdy lekarz zaleci\u0142 2000 j.m.<\/span><span style=\"display:block;font-size:14px;font-weight:700;margin-top:2px\"><span style=\"font-size:12px;font-weight:400;color:#55524C\">Na zdj\u0119ciu:<\/span> <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=polecamy&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"color:#121212\">Singularis Witamina D 2000 j.m., 60 kapsu\u0142ek<\/a><\/span><span style=\"display:block;font-size:13px;color:#121212;margin-top:2px\">2000 j.m. witaminy D3 w 1 kapsu\u0142ce do posi\u0142ku<\/span><a class=\"polecamy-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=polecamy&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"display:inline-block;padding:5px 14px;background:#F38823;color:#000;font-weight:700;font-size:14px;line-height:1.4;text-decoration:none;border-radius:8px;margin-top:4px\">Sprawd\u017a cen\u0119<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"polecamy-produkt\" style=\"margin:0;display:flex;flex-wrap:wrap;align-items:center;gap:6px 12px;background:#FFFFFF;border:1px solid #E6E3DE;border-radius:12px;padding:6px 10px;min-width:0\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-7nutrition-vitamin-d3-2000-120kaps\/p9862?utm_source=blog&amp;utm_medium=polecamy&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"flex:0 0 80px\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/20887-large_default\/witamina-d-7nutrition-vitamin-d3-2000-120kaps.jpg\" alt=\"Opakowanie suplementu 7Nutrition Vitamin D3 2000 ze 120 kapsu\u0142kami witaminy D3 w oleju s\u0142onecznikowym\" width=\"80\" height=\"80\" loading=\"lazy\" style=\"display:block;width:80px;height:80px;object-fit:contain\"><\/a><figcaption style=\"flex:1 1 150px;min-width:0;line-height:1.25\"><span style=\"display:block;font-size:12px;font-weight:700;color:#A34F07;text-transform:uppercase;letter-spacing:.03em\">Gdy lekarz zaleci\u0142 2000 j.m.<\/span><span style=\"display:block;font-size:14px;font-weight:700;margin-top:2px\"><span style=\"font-size:12px;font-weight:400;color:#55524C\">Na zdj\u0119ciu:<\/span> <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-7nutrition-vitamin-d3-2000-120kaps\/p9862?utm_source=blog&amp;utm_medium=polecamy&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"color:#121212\">7Nutrition Vitamin D3 2000, 120 kapsu\u0142ek<\/a><\/span><span style=\"display:block;font-size:13px;color:#121212;margin-top:2px\">2000 j.m. witaminy D3 w 1 kapsu\u0142ce, w sk\u0142adzie bez zb\u00f3\u017c<\/span><a class=\"polecamy-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-7nutrition-vitamin-d3-2000-120kaps\/p9862?utm_source=blog&amp;utm_medium=polecamy&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"display:inline-block;padding:5px 14px;background:#F38823;color:#000;font-weight:700;font-size:14px;line-height:1.4;text-decoration:none;border-radius:8px;margin-top:4px\">Sprawd\u017a cen\u0119<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Tabela zestawia stopnie skali Marsha w wersji z podzia\u0142em stopnia 3, u\u017cywanej przez patolog\u00f3w, z uproszczon\u0105 klasyfikacj\u0105 Corazzy i Villanacciego, kt\u00f3r\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pracowni wpisuje obok [1] [4]. Sam stopie\u0144 nie jest rozpoznaniem: decyzj\u0119 podejmuje lekarz razem z wynikiem przeciwcia\u0142.<\/p>\n<p class=\"tabela-podpowiedz\" style=\"font-size:13px;color:#6b7280;margin:0 0 4px\">Na telefonie przesu\u0144 tabel\u0119 w bok, aby zobaczy\u0107 wszystkie kolumny.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-table\" style=\"overflow-x:auto\">\n<table style=\"border-collapse:collapse;min-width:480px;width:auto\">\n<caption>Skala Marsha w celiakii: co oznacza ka\u017cdy stopie\u0144<\/caption>\n<thead>\n<tr>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Stopie\u0144<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Co widzi patolog<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Corazza<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Co to zwykle znaczy<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Marsh 0<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Prawid\u0142owa b\u0142ona \u015bluzowa<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">brak zmian<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Przy dodatnich przeciwcia\u0142ach mo\u017cliwa potencjalna celiakia [1]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Marsh 1<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Co najmniej 25 limfocyt\u00f3w \u015br\u00f3dnab\u0142onkowych na 100 kom\u00f3rek nab\u0142onka, kosmki prawid\u0142owe<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">A<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Obraz nieswoisty; przy ujemnych przeciwcia\u0142ach celiakia ma\u0142o prawdopodobna [1]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Marsh 2<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Naciek limfocyt\u00f3w i przerost krypt, bez zaniku kosmk\u00f3w<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">A<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Wed\u0142ug ESsCD z dodatnimi swoistymi przeciwcia\u0142ami, zw\u0142aszcza o wysokim mianie, mo\u017ce potwierdza\u0107 celiaki\u0119; przy niskim mianie tTG-IgA wymaga ostro\u017cnej oceny i obserwacji u specjalisty [1]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Marsh 3a<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Cz\u0119\u015bciowy zanik kosmk\u00f3w<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">B1<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Typowy obraz celiakii przy dodatnich przeciwcia\u0142ach [1]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Marsh 3b<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Prawie ca\u0142kowity (subtotalny) zanik kosmk\u00f3w<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">B1<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Jak 3a; podstopie\u0144 nie zmienia leczenia [1]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Marsh 3c<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Ca\u0142kowity zanik kosmk\u00f3w, p\u0142aska b\u0142ona \u015bluzowa<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">B2<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Wi\u0119ksze ryzyko niepe\u0142nego wygojenia, dok\u0142adniejsza kontrola [1]<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/figure>\n\n<details class=\"toc\" open>\n<summary>Spis tre\u015bci<\/summary>\n<nav aria-label=\"Spis tre\u015bci\">\n<ul>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#celiakia\">1. Celiakia: czym jest i jak si\u0119 objawia?<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#skala-marsha\">2. Skala Marsha: co oznacza ka\u017cdy stopie\u0144 wyniku biopsji?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#marsh-1\">2.1. Marsh 0 i Marsh 1: co oznacza naciek limfocyt\u00f3w?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#marsh-2\">2.2. Marsh 2: przerost krypt bez zaniku kosmk\u00f3w<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#marsh-3\">2.3. Marsh 3a, 3b i 3c: zanik kosmk\u00f3w<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#corazza\">2.4. Klasyfikacja Corazzy: A, B1 i B2<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#diagnostyka\">3. Diagnostyka celiakii krok po kroku: przeciwcia\u0142a i biopsja<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#wytyczne\">4. Leczenie celiakii: co m\u00f3wi\u0105 wytyczne ACG i ESsCD?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#kontrola\">4.1. Kontrola po rozpoznaniu: badania i wizyty<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#brak-poprawy\">4.2. Co robi\u0107, gdy dieta bezglutenowa nie pomaga?<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#niedobory\">5. Niedobory przy celiakii: \u017celazo, foliany, B12, witamina D i wap\u0144<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#kiedy-suplementowac\">5.1. Kiedy suplementowa\u0107? Po badaniach, nie na zapas<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#suplementy\">6. Jakie suplementy przy celiakii? \u017belazo i witamina D bez glutenu w sk\u0142adzie<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#lekarz\">7. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwoni\u0107 pod 112?<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#faq\">8. Najcz\u0119stsze pytania o skal\u0119 Marsha i celiaki\u0119<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#faq-marsh-1\">8.1. Co oznacza Marsh 1 w wyniku biopsji?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#faq-marsh-3\">8.2. Co oznacza Marsh 3?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#faq-wynik\">8.3. Jak odczyta\u0107 wynik na celiaki\u0119?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#faq-iga\">8.4. Jaki wynik IgA \u015bwiadczy o celiakii?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#faq-czas\">8.5. Po jakim czasie jelito goi si\u0119 na diecie bezglutenowej?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#faq-probiotyki\">8.6. Czy probiotyki pomagaj\u0105 przy celiakii?<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#podsumowanie\">9. Podsumowanie<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/nav>\n<\/details>\n<h2 id=\"celiakia\">1. Celiakia: czym jest i jak si\u0119 objawia?<\/h2>\n<p>Celiakia to trwa\u0142a, immunologiczna reakcja na gluten z pszenicy, j\u0119czmienia i \u017cyta, kt\u00f3ra uszkadza b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jelita cienkiego i daje objawy w wielu narz\u0105dach, nie tylko w brzuchu [2]. Do badania kieruj\u0105 mi\u0119dzy innymi przewlek\u0142a biegunka, t\u0142uszczowe stolce, chudni\u0119cie bez przyczyny, wzd\u0119cia po jedzeniu, nawracaj\u0105cy b\u00f3l brzucha i przewlek\u0142y niedob\u00f3r \u017celaza [1]. Poza jelitami choroba mo\u017ce si\u0119 ujawni\u0107 osteoporoz\u0105, neuropati\u0105, depresj\u0105 albo niep\u0142odno\u015bci\u0105 [5]. Niedob\u00f3r \u017celaza potwierdzony w badaniach uzupe\u0142nia si\u0119 zwykle preparatem doustnym; dost\u0119pne formy por\u00f3wnasz w kategorii <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/zelazo\/c301?utm_source=blog&amp;utm_medium=tekst&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\">\u017celazo w sklepie \u015awiat Supli<\/a>.<\/p>\n<p>Je\u015bli dopiero podejrzewasz problem z glutenem, przeczytaj, <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/gluten-nie-tylko-celiakia-lecz-ncgs-non-celiac-gluten-sensitivity-ktorej-lekarze-nie-rozpoznaja\/\">jakie badania zrobi\u0107 przy podejrzeniu nietolerancji glutenu albo celiakii<\/a>. Ten tekst jest dla os\u00f3b z wynikiem biopsji albo \u015bwie\u017cym rozpoznaniem.<\/p>\n<h2 id=\"skala-marsha\">2. Skala Marsha: co oznacza ka\u017cdy stopie\u0144 wyniku biopsji?<\/h2>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skala-marsha-celiakia-ilustracja-a9d841ad.webp\" alt=\"Przekr\u00f3j b\u0142ony \u015bluzowej jelita od prawid\u0142owych kosmk\u00f3w po ich ca\u0142kowity zanik, jak w skali Marsha przy celiakii\" width=\"2752\" height=\"1536\" class=\"wp-image-27098\" loading=\"lazy\" style=\"max-width:100%;height:auto\"><\/figure>\n<p>Michael Marsh opisa\u0142 w 1992 roku etapy uszkodzenia jelita cienkiego przez gluten [6], a Oberhuber i wsp. w 1999 roku zaproponowali na tej podstawie standardowy opis biopsji [7]; w zmodyfikowanej wersji stopie\u0144 3 dzieli si\u0119 na 3a, 3b i 3c [1]. Wed\u0142ug wytycznych European Society for the Study of Coeliac Disease (ESsCD) z 2025 roku ta zmodyfikowana skala pozostaje standardem opisu, a wynik zawsze trzeba czyta\u0107 razem z badaniem krwi [1].<\/p>\n<h3 id=\"marsh-1\">2.1. Marsh 0 i Marsh 1: co oznacza naciek limfocyt\u00f3w?<\/h3>\n<p>Marsh 1 oznacza, \u017ce w nab\u0142onku dwunastnicy jest co najmniej 25 limfocyt\u00f3w na 100 kom\u00f3rek nab\u0142onka, a kosmki maj\u0105 prawid\u0142ow\u0105 budow\u0119 [1]. Wed\u0142ug przytoczonych w ESsCD bada\u0144 taki obraz stwierdzano w 1,3-6 procent biopsji jelita cienkiego i ma on wiele przyczyn: poza celiaki\u0105 tak\u017ce nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na pszenic\u0119 niezwi\u0105zan\u0105 z celiaki\u0105, alergi\u0119 na pszenic\u0119, zaka\u017cenie Helicobacter pylori i reakcj\u0119 na leki, rzadziej nieswoiste zapalenia jelit, choroby autoimmunologiczne i niedobory odporno\u015bci [1]. W o\u015brodku referencyjnym, na kt\u00f3ry powo\u0142uj\u0105 si\u0119 wytyczne American College of Gastroenterology (ACG), w\u015br\u00f3d 56 dzieci z samym naciekiem limfocyt\u00f3w i bez wcze\u015bniejszego rozpoznania celiaki\u0119 stwierdzono tylko u 9 procent [2].<\/p>\n<p>Gdy przeciwcia\u0142a s\u0105 ujemne, ESsCD uznaje celiaki\u0119 przy Marsh 1 za ma\u0142o prawdopodobn\u0105 i zaleca szuka\u0107 innej przyczyny [1]. Gdy przeciwcia\u0142a s\u0105 dodatnie, a kosmki prawid\u0142owe (Marsh 0 albo 1), m\u00f3wi si\u0119 o potencjalnej celiakii: w zebranych badaniach u 33 procent takich os\u00f3b pozostaj\u0105cych na diecie z glutenem rozwin\u0105\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej zanik kosmk\u00f3w, a u kolejnych 33 procent przeciwcia\u0142a wr\u00f3ci\u0142y do normy [1]. Dlatego Marsh 1 nie jest powodem do samodzielnego odstawienia glutenu, tylko do rozmowy z gastroenterologiem o dalszej obserwacji.<\/p>\n<h3 id=\"marsh-2\">2.2. Marsh 2: przerost krypt bez zaniku kosmk\u00f3w<\/h3>\n<p>W stopniu 2 do nacieku limfocyt\u00f3w dochodzi przerost krypt jelitowych, ale kosmki nadal s\u0105 zachowane [2]. Wytyczne ACG pisz\u0105, \u017ce u os\u00f3b z objawami, z Marsh 1 albo 2 i podwy\u017cszonymi przeciwcia\u0142ami, zw\u0142aszcza przeciwcia\u0142ami przeciw endomysium (EMA), mo\u017cna rozwa\u017cy\u0107 diet\u0119 bezglutenow\u0105 [2]. Wed\u0142ug ESsCD z 2025 roku Marsh 2 z dodatnimi swoistymi przeciwcia\u0142ami, szczeg\u00f3lnie o wysokim mianie, mo\u017ce potwierdza\u0107 celiaki\u0119, a po\u0142\u0105czenie niskiego miana tTG-IgA z Marsh 2 wymaga ostro\u017cnej oceny i obserwacji u specjalisty [1].<\/p>\n<h3 id=\"marsh-3\">2.3. Marsh 3a, 3b i 3c: zanik kosmk\u00f3w<\/h3>\n<p>Stopie\u0144 3 to zanik kosmk\u00f3w: 3a cz\u0119\u015bciowy, 3b prawie ca\u0142kowity, 3c ca\u0142kowity [1]. Przy dodatnich przeciwcia\u0142ach taki obraz potwierdza celiaki\u0119 [2]. ESsCD podkre\u015bla, \u017ce podzia\u0142 na 3a, 3b i 3c ma ograniczone znaczenie dla codziennego leczenia i rokowania: przy ka\u017cdym z nich podstaw\u0105 leczenia jest dieta bezglutenowa; pomaga natomiast oceni\u0107 aktywno\u015b\u0107 choroby przy kontroli [1]. Osoby z wynikiem 3c cz\u0119\u015bciej nie odzyskuj\u0105 w pe\u0142ni prawid\u0142owej b\u0142ony \u015bluzowej i mog\u0105 wymaga\u0107 \u015bci\u015blejszej obserwacji [1].<\/p>\n<p>Zanik kosmk\u00f3w przy ujemnych przeciwcia\u0142ach to inna sytuacja. Mog\u0105 go wywo\u0142a\u0107 zaka\u017cenia, na przyk\u0142ad lamblioza, leki, takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), olmesartan czy metotreksat, albo choroby rozrostowe jelita; ESsCD zaleca wtedy rozwa\u017cy\u0107 skierowanie do o\u015brodka o najwy\u017cszym stopniu specjalizacji [1].<\/p>\n<h3 id=\"corazza\">2.4. Klasyfikacja Corazzy: A, B1 i B2<\/h3>\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 patolog\u00f3w opisuje biopsj\u0119 prostsz\u0105 skal\u0105 Corazzy i Villanacciego: A to naciek limfocyt\u00f3w bez zaniku kosmk\u00f3w, B1 to zanik ze stosunkiem wysoko\u015bci kosmk\u00f3w do g\u0142\u0119boko\u015bci krypt poni\u017cej 3:1, a B2 to brak widocznych kosmk\u00f3w [4]. Gdy 6 patolog\u00f3w, bez danych klinicznych, dwukrotnie oceni\u0142o te same 60 preparat\u00f3w, ich oceny w skali uproszczonej by\u0142y bardziej zgodne: wsp\u00f3\u0142czynnik kappa (miara zgodno\u015bci ocen ponad przypadek) wynosi\u0142 \u015brednio 0,55 (zgodno\u015b\u0107 umiarkowana) wobec 0,35 (zgodno\u015b\u0107 dostateczna) dla skali Marsha i Oberhubera [4].<\/p>\n<h2 id=\"diagnostyka\">3. Diagnostyka celiakii krok po kroku: przeciwcia\u0142a i biopsja<\/h2>\n<p>Pierwszym badaniem s\u0105 przeciwcia\u0142a w klasie immunoglobuliny A (IgA) przeciw transglutaminazie tkankowej (tTG-IgA) oznaczone razem z ca\u0142kowitym IgA, wykonane na zwyk\u0142ej diecie z glutenem [2]. Ujemny tTG-IgA przy prawid\u0142owym ca\u0142kowitym IgA zmniejsza prawdopodobie\u0144stwo celiakii, ale przy silnym podejrzeniu klinicznym lekarz mo\u017ce mimo to zleci\u0107 biopsj\u0119 [2]. Przy podwy\u017cszonym wyniku doros\u0142y zwykle trafia na gastroskopi\u0119 z pobraniem wycink\u00f3w: ESsCD zaleca co najmniej 4 wycinki z dalszej cz\u0119\u015bci dwunastnicy i 2 z opuszki, a ACG 4 z dalszej cz\u0119\u015bci i 1-2 z opuszki [1] [2]. Przy potwierdzonym ca\u0142kowitym niedoborze IgA ESsCD zaleca przeciwcia\u0142a w klasie IgG: IgG anty-TG2 (przeciw transglutaminazie tkankowej) albo IgG anty-DGP (przeciw deamidowanym peptydom gliadyny); ich ujemny wynik nie wyklucza celiakii, a przy objawach z\u0142ego wch\u0142aniania lekarz kieruje na gastroskopi\u0119 z biopsj\u0105 niezale\u017cnie od wyniku IgG [1].<\/p>\n<p>Wyj\u0105tki od biopsji s\u0105 w\u0105skie. U dzieci wytyczne European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) dopuszczaj\u0105 rozpoznanie bez biopsji, gdy tTG-IgA przekracza co najmniej 10-krotnie g\u00f3rn\u0105 granic\u0119 normy, a przeciwcia\u0142a EMA s\u0105 dodatnie w drugiej pr\u00f3bce krwi, za zgod\u0105 rodziny [8]. ESsCD z 2025 roku warunkowo dopuszcza rozpoznanie bez biopsji u doros\u0142ych poni\u017cej 45 lat, gdy tTG-IgA przekracza co najmniej 10-krotnie g\u00f3rn\u0105 granic\u0119 normy, z potwierdzeniem w drugiej pr\u00f3bce krwi i decyzj\u0105 specjalisty, ale nie przy objawach alarmowych, takich jak krew w stolcu, k\u0142opoty z po\u0142ykaniem albo objawy niedro\u017cno\u015bci jelit [1].<\/p>\n<p>Je\u015bli gluten zosta\u0142 odstawiony przed badaniami, wyniki mog\u0105 wyj\u015b\u0107 fa\u0142szywie prawid\u0142owe. ESsCD zaleca wtedy najpierw badanie gen\u00f3w HLA-DQ2 i HLA-DQ8 (antygen\u00f3w zgodno\u015bci tkankowej, od kt\u00f3rych zale\u017cy podatno\u015b\u0107 na celiaki\u0119), bo wynik ujemny wyklucza celiaki\u0119; dodatni oznacza tylko podatno\u015b\u0107 [1]. O prowokacji glutenowej decyduje gastroenterolog: omawia z pacjentem wskazania i mo\u017cliwe wyniki, a u doros\u0142ych ESsCD podaje schemat co najmniej 3 g glutenu dziennie przez 6 tygodni, przy czym wi\u0119ksza dawka albo d\u0142u\u017cszy czas zwi\u0119kszaj\u0105 dok\u0142adno\u015b\u0107, je\u015bli s\u0105 tolerowane; preferowanym zako\u0144czeniem jest biopsja [1]. To nie jest instrukcja samodzielnego testu: ujemny wynik po minimalnym okresie interpretuje lekarz, a przy silnych objawach po zjedzeniu glutenu prowokacja z biopsj\u0105 mo\u017ce by\u0107 niewskazana [2]. Poprawa samopoczucia po odstawieniu glutenu nie potwierdza celiakii [1].<\/p>\n<h2 id=\"wytyczne\">4. Leczenie celiakii: co m\u00f3wi\u0105 wytyczne ACG i ESsCD?<\/h2>\n<p>Wytyczne ACG, kt\u00f3re bywaj\u0105 opisywane jako wytyczne na 2024 rok, ukaza\u0142y si\u0119 w numerze ze stycznia 2023 roku; w 2024 roku opublikowano do nich erratum i streszczenie w JAMA [2] [9]. Wytyczne ESsCD z 2025 roku maj\u0105 dwie cz\u0119\u015bci: cz\u0119\u015b\u0107 1 o rozpoznaniu [1] i cz\u0119\u015b\u0107 2 o leczeniu i kontroli, opublikowan\u0105 w marcu 2026 roku [3].<\/p>\n<ul>\n<li>Dieta: \u015bcis\u0142a dieta bezglutenowa przez ca\u0142e \u017cycie i sta\u0142a opieka lekarska to obecne leczenie celiakii [2] [3]. Napis bezglutenowy oznacza w UE najwy\u017cej 20 mg glutenu w kilogramie produktu [10].<\/li>\n<li>Dietetyk: wizyta u dietetyka znaj\u0105cego celiaki\u0119 jest wed\u0142ug ACG obowi\u0105zkowa po rozpoznaniu, a potem w razie potrzeby [2]; ESsCD 2025 przewiduje dietetyka tak\u017ce przy kontrolach [3].<\/li>\n<li>Owies: ACG zaleca owies bezglutenowy w diecie, z obserwacj\u0105, jak go tolerujesz, a ESsCD 2025 za bezpieczny uznaje tylko owies z certyfikatem bezglutenowym; zwyk\u0142y owies bywa zanieczyszczony glutenem, a nieliczni chorzy reaguj\u0105 na bia\u0142ko owsa [2] [3] [10].<\/li>\n<li>Probiotyki: ACG nie odradza ich wprost, tylko stwierdza, \u017ce danych jest za ma\u0142o, by zaleca\u0107 je albo odradza\u0107 w leczeniu celiakii [2]; podobnie ocenia je ESsCD 2025 [3].<\/li>\n<li>Szczepienie: ACG proponuje szczepienie przeciw pneumokokom [2], a ESsCD 2025 zaleca je osobom z czynno\u015bciow\u0105 niewydolno\u015bci\u0105 \u015bledziony, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105c\u0105 chorob\u0105 autoimmunologiczn\u0105 albo celiaki\u0105 oporn\u0105 typu II oraz po 65. roku \u017cycia [3].<\/li>\n<li>Cel leczenia: ACG proponuje przyj\u0105\u0107 za cel wygojenie b\u0142ony \u015bluzowej jelita, a nie tylko ust\u0105pienie objaw\u00f3w i normalizacj\u0119 przeciwcia\u0142, i om\u00f3wi\u0107 go indywidualnie z chorym [2].<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"kontrola\">4.1. Kontrola po rozpoznaniu: badania i wizyty<\/h3>\n<p>ACG proponuje kilka wizyt w pierwszym roku, na przyk\u0142ad po 3, 6 i 12 miesi\u0105cach, a potem co p\u00f3\u0142 roku albo co rok [2]. Schemat ESsCD z 2025 roku zak\u0142ada przy rozpoznaniu morfologi\u0119, badania \u017celaza, folian\u00f3w, witaminy B12, tarczycy, enzym\u00f3w w\u0105trobowych, albuminy, wapnia, fosforan\u00f3w, witaminy D i glukozy oraz ocen\u0119, czy i kiedy potrzebna jest densytometria; dalsze wizyty po 4-6, 12 i 24 miesi\u0105cach, potem co 1-2 lata, a przeciwcia\u0142a bada si\u0119 po 12 i 24 miesi\u0105cach, bez rutynowego powtarzania w pierwszym roku diety [3]. Densytometri\u0119 ESsCD zaleca po roku diety osobom z dodatkowymi czynnikami ryzyka niskiej g\u0119sto\u015bci ko\u015bci, takimi jak p\u00f3\u017ane rozpoznanie, ci\u0119\u017ckie z\u0142e wch\u0142anianie albo du\u017cy spadek masy cia\u0142a przy rozpoznaniu, wcze\u015bniejsze z\u0142amania przy niewielkim urazie lub inne czynniki ryzyka osteoporozy; u pozosta\u0142ych nie jest obowi\u0105zkowa, ale mo\u017cna j\u0105 rozwa\u017cy\u0107 po 35-40 roku \u017cycia [3]. Biopsja kontrolna nie jest wykonywana rutynowo; o jej potrzebie decyduje lekarz, gdy objawy albo przeciwcia\u0142a si\u0119 utrzymuj\u0105 [3] [2]. ACG dopuszcza te\u017c biopsj\u0119 oceniaj\u0105c\u0105 wygojenie jelita u doros\u0142ych bez objaw\u00f3w po 2 latach diety, po wsp\u00f3lnej decyzji lekarza i chorego [2].<\/p>\n<h3 id=\"brak-poprawy\">4.2. Co robi\u0107, gdy dieta bezglutenowa nie pomaga?<\/h3>\n<p>ACG m\u00f3wi o celiakii niereaguj\u0105cej na diet\u0119, gdy objawy albo nieprawid\u0142owe wyniki utrzymuj\u0105 si\u0119 mimo 6-12 miesi\u0119cy unikania glutenu [2]. Gastroenterolog najpierw ponownie sprawdza podstawy rozpoznania, w tym wcze\u015bniejsz\u0105 serologi\u0119 i biopsj\u0119, bo brak poprawy mo\u017ce wynika\u0107 z b\u0142\u0119dnego pierwotnego rozpoznania [11] [2]. R\u00f3wnolegle dietetyk ocenia diet\u0119, bo najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 jest nie\u015bwiadome spo\u017cywanie glutenu [11]. Potem lekarz szuka innych przyczyn, na przyk\u0142ad przerostu bakteryjnego jelita cienkiego, i rzadkiej celiakii opornej na leczenie [2] [11].<\/p>\n<h2 id=\"niedobory\">5. Niedobory przy celiakii: \u017celazo, foliany, B12, witamina D i wap\u0144<\/h2>\n<p>Uszkodzone kosmki gorzej wch\u0142aniaj\u0105 \u017celazo i witaminy rozpuszczalne w t\u0142uszczach, a potencjalnie tak\u017ce witamin\u0119 B12 i kwas foliowy [2]. Wed\u0142ug ESsCD niedob\u00f3r \u017celaza ma w chwili rozpoznania 7-80 procent chorych, a niedob\u00f3r B12 5-41 procent nieleczonych; sama dieta bezglutenowa bywa uboga w foliany [5]. W holenderskim badaniu Wierdsmy i wsp. z 2013 roku u 80 nowo rozpoznanych doros\u0142ych przed diet\u0105 87 procent mia\u0142o co najmniej jeden wynik poni\u017cej normy, cho\u0107 nie u wszystkich oznaczono ka\u017cdy sk\u0142adnik: niski kwas foliowy mia\u0142o 16 z 80 os\u00f3b, nisk\u0105 witamin\u0119 B12 15 z 79, niski cynk 26 z 39, nisk\u0105 ferrytyn\u0119 18 z 39, a niedokrwisto\u015b\u0107 23 z 71 [12]. Dla wi\u0119kszo\u015bci oznacze\u0144 nie wykazano r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy stopniami Marsha, ale ferrytyna mala\u0142a przy wi\u0119kszym zaniku kosmk\u00f3w; sam wynik biopsji nie zast\u0119puje bada\u0144 niedobor\u00f3w [12].<\/p>\n<p>W ameryka\u0144skiej grupie Roldana i wsp. z 2022 roku (572 doros\u0142ych z celiaki\u0105 potwierdzon\u0105 biopsj\u0105, leczonych w specjalistycznym o\u015brodku, z badaniami krwi przed rozpocz\u0119ciem diety) niedokrwisto\u015b\u0107 mia\u0142o przy rozpoznaniu oko\u0142o 25 procent chorych, a niedob\u00f3r \u017celaza 50,8 procent [13]. Po roku diety hemoglobina wr\u00f3ci\u0142a do normy u 81 procent os\u00f3b z niedokrwisto\u015bci\u0105, a po 2 latach u 89 procent; chorzy dostawali te\u017c suplementy, gdy by\u0142y potrzebne, wi\u0119c tego wyniku nie mo\u017cna przypisa\u0107 samej diecie [13]. Wi\u0119cej o roli tego pierwiastka w artykule <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/zelazo-w-organizmie\/\">\u017celazo w organizmie: jak rozpozna\u0107 niedob\u00f3r i jak go uzupe\u0142ni\u0107<\/a>.<\/p>\n<h3 id=\"kiedy-suplementowac\">5.1. Kiedy suplementowa\u0107? Po badaniach, nie na zapas<\/h3>\n<ul>\n<li>\u017belazo: gdy ferrytyna i morfologia pokazuj\u0105 niedob\u00f3r. Na diecie zapasy zwykle si\u0119 poprawiaj\u0105, ale przy ci\u0119\u017ckim niedoborze albo braku odpowiedzi na \u017celazo doustne lekarz mo\u017ce zleci\u0107 \u017celazo do\u017cylne [5]. Bez potwierdzonego niedoboru \u017celaza nie przyjmuj, bo jego <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/nadmiar-zelaza\/\">nadmiar szkodzi narz\u0105dom<\/a>; Europejski Urz\u0105d ds. Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci (EFSA) nie ustali\u0142 dla \u017celaza g\u00f3rnego limitu, a za bezpieczne spo\u017cycie u doros\u0142ych uznaje 40 mg dziennie \u0142\u0105cznie z diet\u0105 [14]. Co jeszcze pomaga przy niskich wynikach krwi, opisujemy w tek\u015bcie <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/jak-podniesc-hemoglobine\/\">jak podnie\u015b\u0107 hemoglobin\u0119<\/a>.<\/li>\n<li>Kwas foliowy i B12: niedob\u00f3r B12 zwykle wyr\u00f3wnuje dieta, ale ESsCD zaleca leczy\u0107 go kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105 suplementacj\u0105; niedob\u00f3r folian\u00f3w zmniejsza si\u0119 w miar\u0119 gojenia jelita, a foliany i B12 mog\u0105 by\u0107 potrzebne nawet latami u os\u00f3b, kt\u00f3rym jelito goi si\u0119 wolniej [5].<\/li>\n<li>Witamina D i wap\u0144: wed\u0142ug ESsCD uzupe\u0142nia si\u0119 je przy niskim st\u0119\u017ceniu we krwi (dla witaminy D bada si\u0119 25(OH)D, czyli jej posta\u0107 kr\u0105\u017c\u0105c\u0105 we krwi), utracie masy kostnej albo za ma\u0142ym spo\u017cyciu z diet\u0105 [5]. Polskie wytyczne z 2023 roku wymieniaj\u0105 celiaki\u0119 w\u015br\u00f3d zespo\u0142\u00f3w z\u0142ego wch\u0142aniania, kt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko niedoboru witaminy D; profilaktycznie zalecaj\u0105 zdrowym doros\u0142ym w wieku 19-65 lat bez wystarczaj\u0105cego s\u0142o\u0144ca 1000-2000 j.m. dziennie przez ca\u0142y rok, osobom w wieku 65-75 lat 1000-2000 j.m., a po 75. roku \u017cycia 2000-4000 j.m. dziennie przez ca\u0142y rok; dawk\u0119 przy celiakii i wykazanym niedoborze lekarz ustala indywidualnie [15]. W cz\u0119\u015bci o zdrowiu ko\u015bci ESsCD z 2025 roku pisze, \u017ce wielu doros\u0142ym z celiaki\u0105 mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 oko\u0142o 1000 j.m. witaminy D i oko\u0142o 1000 mg wapnia dziennie, wap\u0144 najlepiej z diety, a suplement, gdy dieta nie wystarcza [3]. G\u00f3rny tolerowany limit EFSA dla doros\u0142ych to 100 \u00b5g, czyli 4000 j.m. dziennie ze wszystkich \u017ar\u00f3de\u0142 razem [16]. Por\u0119 przyjmowania wyja\u015bnia tekst <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/kiedy-brac-witamine-d\/\">kiedy bra\u0107 witamin\u0119 D<\/a>.<\/li>\n<li>Cynk: niedob\u00f3r zwykle ust\u0119puje na diecie i nie wymaga d\u0142ugiej suplementacji [5].<\/li>\n<\/ul>\n<h2 id=\"suplementy\">6. Jakie suplementy przy celiakii? \u017belazo i witamina D bez glutenu w sk\u0142adzie<\/h2>\n<p>Po rozpoznaniu cz\u0119sto trzeba uzupe\u0142ni\u0107 \u017celazo: w grupie Roldana niedob\u00f3r mia\u0142a po\u0142owa chorych [13]. Witamin\u0119 D ESsCD ka\u017ce uzupe\u0142nia\u0107 przy niskim st\u0119\u017ceniu we krwi, a foliany i B12 przy wykazanym niedoborze [5]. Suplement nie leczy celiakii i nie zast\u0119puje diety, ale gdy badanie pokaza\u0142o niedob\u00f3r, uzupe\u0142nia sk\u0142adnik, kt\u00f3ry uszkodzone jelito wch\u0142ania s\u0142abiej [2]. \u017belazo pomaga w prawid\u0142owej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny, witamina C zwi\u0119ksza przyswajanie \u017celaza, foliany pomagaj\u0105 w prawid\u0142owej produkcji krwi, a witamina D pomaga w prawid\u0142owym wch\u0142anianiu\/wykorzystywaniu wapnia i fosforu oraz w utrzymaniu zdrowych ko\u015bci [17]. Wyniki bada\u0144 dotycz\u0105 sk\u0142adnik\u00f3w, nie konkretnych produkt\u00f3w.<\/p>\n<p>Wybrane produkty nie maj\u0105 w sk\u0142adzie zb\u00f3\u017c, ale tylko oznaczenie bezglutenowy gwarantuje najwy\u017cej 20 mg glutenu w kilogramie [10]. Przed suplementem porozmawiaj z lekarzem, je\u015bli jeste\u015b w ci\u0105\u017cy, karmisz piersi\u0105, suplement ma bra\u0107 nastolatek, chorujesz przewlekle (na przyk\u0142ad na choroby w\u0105troby, nerek albo zapalenie jelit) albo przyjmujesz leki na sta\u0142e, zw\u0142aszcza lewotyroksyn\u0119: odst\u0119p i kolejno\u015b\u0107 przyjmowania \u017celaza i leku ustal z farmaceut\u0105 wed\u0142ug ulotki konkretnego leku; autoimmunologiczne choroby tarczycy (Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa) nale\u017c\u0105 do schorze\u0144, przy kt\u00f3rych wytyczne zalecaj\u0105 badanie w kierunku celiakii [5].<\/p>\n<p>Je\u015bli lekarz potwierdzi\u0142 niedob\u00f3r \u017celaza i zaleci\u0142 preparat doustny, \u015awiat Supli \u017belazo Chelat Forte \u0142\u0105czy w jednej kapsu\u0142ce \u017celazo z witamin\u0105 C, folianem i B12; przy celiakii wybierz go dopiero wtedy, gdy producent potwierdzi zawarto\u015b\u0107 glutenu, bo karta dopuszcza obecno\u015b\u0107 owsa. Je\u015bli lekarz zaleci\u0142 witamin\u0119 D w dawce 2000 j.m. dziennie, wybierz Singularis Witamina D 2000 j.m.<\/p>\n<section class=\"product-card\" id=\"produkt-swiat-supli-zelazo\" style=\"display:flex;flex-wrap:wrap;gap:20px;padding:22px;margin:24px 0;border:1px solid #ddd;border-radius:14px;background:#fafafa\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085?utm_source=blog&amp;utm_medium=tekst&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/30963-large_default\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps.jpg\" alt=\"Opakowanie suplementu \u015awiat Supli \u017belazo Chelat Forte z diglicynianem \u017celaza, witamin\u0105 C, folianem i witamin\u0105 B12\" width=\"180\" height=\"180\" loading=\"lazy\" style=\"width:180px;max-width:100%;height:auto;object-fit:contain\"><\/a><\/p>\n<div style=\"flex:1 1 240px;min-width:0\">\n<p style=\"margin-top:0\"><strong><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085?utm_source=blog&amp;utm_medium=tekst&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\">\u015awiat Supli \u017belazo Chelat Forte, 60 kapsu\u0142ek<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Dla kogo: dla doros\u0142ych, u kt\u00f3rych lekarz potwierdzi\u0142 niedob\u00f3r \u017celaza albo niedokrwisto\u015b\u0107 z niedoboru \u017celaza i zaleci\u0142 preparat doustny; przy celiakii dopiero wtedy, gdy producent potwierdzi zawarto\u015b\u0107 glutenu, bo karta dopuszcza obecno\u015b\u0107 owsa. Bez potwierdzonego niedoboru \u017celaza nie przyjmuj.<\/p>\n<p>Wed\u0142ug karty produktu 1 kapsu\u0142ka zawiera 20 mg \u017celaza z diglicynianu \u017celaza (143 procent referencyjnej warto\u015bci spo\u017cycia), 80 mg witaminy C, 400 \u00b5g folianu jako L-metylofolian wapnia i 2,5 \u00b5g witaminy B12 jako metylokobalamin\u0119. Sk\u0142adniki: diglicynian \u017celaza, celuloza mikrokrystaliczna, kwas L-askorbinowy, otoczka z hydroksypropylometylocelulozy, L-metylofolian wapnia, metylokobalamina. Producent zaleca 1 kapsu\u0142k\u0119 dziennie, najlepiej na czczo albo mi\u0119dzy posi\u0142kami; przy dolegliwo\u015bciach \u017co\u0142\u0105dkowych mo\u017cna j\u0105 przyj\u0105\u0107 z posi\u0142kiem. Opakowanie wystarcza na 60 dni.<\/p>\n<p>\u017belazo pomaga w prawid\u0142owej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny, witamina C zwi\u0119ksza przyswajanie \u017celaza, a foliany pomagaj\u0105 w prawid\u0142owej produkcji krwi [17]. Z \u017celazem z innych preparat\u00f3w i \u017cywno\u015bci wzbogacanej \u0142\u0105cznie nie przekraczaj ilo\u015bci ustalonej z lekarzem.<\/p>\n<p>Wed\u0142ug producenta produkt mo\u017ce zawiera\u0107 mleko \u0142\u0105cznie z laktoz\u0105, soj\u0119, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja oraz skorupiaki. W sk\u0142adzie nie ma zb\u00f3\u017c, ale karta nie ma oznaczenia bezglutenowy, a owies bywa zanieczyszczony glutenem [10], wi\u0119c przy celiakii przed zakupem sprawd\u017a aktualn\u0105 etykiet\u0119 albo zapytaj producenta o zawarto\u015b\u0107 glutenu.<\/p>\n<p>Ostrze\u017cenia z etykiety produktu: suplement wy\u0142\u0105cznie dla doros\u0142ych. Nie stosuj przy hemochromatozie, talasemii, niedokrwisto\u015bci syderoblastycznej, cz\u0119stych przetoczeniach krwi i innych stanach nadmiaru \u017celaza. Nie \u0142\u0105cz z innymi preparatami \u017celaza, lekami zoboj\u0119tniaj\u0105cymi kwas \u017co\u0142\u0105dkowy ani inhibitorami pompy protonowej bez porady lekarskiej. Producent zaleca co najmniej 2 godziny odst\u0119pu od kawy, herbaty i nabia\u0142u i wymienia leki, z kt\u00f3rymi \u017celazo wchodzi w interakcje: tetracykliny, fluorochinolony, lewotyroksyn\u0119, lewodop\u0119, metyldop\u0119 i bisfosfoniany; odst\u0119p i kolejno\u015b\u0107 przyjmowania ustal z farmaceut\u0105 wed\u0142ug ulotki konkretnego leku. Przy dzieciach, m\u0142odzie\u017cy, lekach przyjmowanych na sta\u0142e, chorobach w\u0105troby, nerek, zapaleniu jelit albo chorobie wrzodowej potrzebna jest konsultacja lekarska. Ciemniejszy stolec podczas stosowania \u017celaza jest wed\u0142ug producenta zjawiskiem fizjologicznym; gdy nie masz pewno\u015bci, \u017ce to skutek preparatu, czarny albo ciemnoczerwony stolec wymaga pilnego kontaktu z lekarzem tego samego dnia, a stolec czarny, smolisty, lepki i cuchn\u0105cy wezwania 112, jak w sekcji 7.<\/p>\n<p>Ci\u0105\u017ca i karmienie piersi\u0105: wed\u0142ug opisu produktu stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem. Nie zaczynaj go samodzielnie; wyb\u00f3r i dawkowanie ustal z lekarzem.<\/p>\n<p><a class=\"product-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085?utm_source=blog&amp;utm_medium=tekst&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"display:inline-block;padding:12px 18px;background:#f38823;color:#000;font-weight:700;text-decoration:none;border-radius:8px\">Sprawd\u017a sk\u0142ad i cen\u0119<\/a><\/div>\n<\/section>\n<section class=\"product-card\" id=\"produkt-singularis-d3-2000\" style=\"display:flex;flex-wrap:wrap;gap:20px;padding:22px;margin:24px 0;border:1px solid #ddd;border-radius:14px;background:#fafafa\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=tekst&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/21316-large_default\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps.jpg\" alt=\"Opakowanie suplementu Singularis Witamina D 2000 j.m. z 60 kapsu\u0142kami witaminy D3 do przyjmowania z posi\u0142kiem\" width=\"180\" height=\"180\" loading=\"lazy\" style=\"width:180px;max-width:100%;height:auto;object-fit:contain\"><\/a><\/p>\n<div style=\"flex:1 1 240px;min-width:0\">\n<p style=\"margin-top:0\"><strong><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=tekst&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\">Singularis Witamina D 2000 j.m., 60 kapsu\u0142ek<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Dla kogo: dla doros\u0142ych z celiaki\u0105, kt\u00f3rym lekarz zaleci\u0142 witamin\u0119 D w dawce 2000 j.m. dziennie; dawk\u0119 przy niskim 25(OH)D, oty\u0142o\u015bci, chorobach nerek czy lekach na sta\u0142e ustala lekarz.<\/p>\n<p>Wed\u0142ug karty produktu 1 kapsu\u0142ka zawiera 2000 j.m. witaminy D3 (1000 procent referencyjnej warto\u015bci spo\u017cycia). Sk\u0142adniki: witamina D3 z lanoliny, olej z krokosza barwierskiego, \u017celatyna, gliceryna, woda oczyszczona. Producent zaleca 1 kapsu\u0142k\u0119 dziennie podczas posi\u0142ku albo zaraz po jedzeniu; opakowanie wystarcza na 60 dni.<\/p>\n<p>Witamina D pomaga w prawid\u0142owym wch\u0142anianiu\/wykorzystywaniu wapnia i fosforu oraz w utrzymaniu zdrowych ko\u015bci [17]. Witamin\u0119 D z tej kapsu\u0142ki sumuj z multiwitamin\u0105, tranem i \u017cywno\u015bci\u0105 wzbogacan\u0105; g\u00f3rny limit dla doros\u0142ych to 4000 j.m. dziennie ze wszystkich \u017ar\u00f3de\u0142 [16].<\/p>\n<p>Producent nie deklaruje alergen\u00f3w na karcie produktu, a opis marketingowy na karcie m\u00f3wi o produkcie bez glutenu i laktozy, cho\u0107 etykieta nie ma oznaczenia bezglutenowy; w sk\u0142adzie nie ma zb\u00f3\u017c. Otoczka zawiera \u017celatyn\u0119, a witamina D3 pochodzi z lanoliny, wi\u0119c produkt nie jest wega\u0144ski.<\/p>\n<p>Ostrze\u017cenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ci\u0105\u017cy. Nie stosuj go w ci\u0105\u017cy; w okresie karmienia piersi\u0105 zapytaj lekarza.<\/p>\n<p><a class=\"product-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=tekst&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"display:inline-block;padding:12px 18px;background:#f38823;color:#000;font-weight:700;text-decoration:none;border-radius:8px\">Sprawd\u017a sk\u0142ad i cen\u0119<\/a><\/div>\n<\/section>\n<div class=\"produkty-kafelki\" style=\"margin:28px 0;padding:18px;border:1px solid #F4D9BC;border-radius:14px;background:#FAF9F7\">\n<p class=\"kafelki-tytul\" style=\"margin:0 0 4px;font-size:19px;font-weight:700;color:#121212\">\u017belazo i witamina D w sklepie \u015awiat Supli<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 14px;font-size:14px;color:#55524C\">Po badaniach i zaleceniu lekarza; przy \u017celazie sprawd\u017a u producenta zawarto\u015b\u0107 glutenu.<\/p>\n<div style=\"display:grid;grid-template-columns:repeat(auto-fill,minmax(max(140px,30%),1fr));gap:14px\">\n<div class=\"produkt-kafelek\" style=\"display:flex;flex-direction:column;background:#FFFFFF;border:1px solid #E6E3DE;border-radius:12px;padding:12px;min-width:0\">\n<figure style=\"margin:0 0 10px;text-align:center\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/30963-large_default\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps.jpg\" alt=\"Opakowanie suplementu \u015awiat Supli \u017belazo Chelat Forte z diglicynianem \u017celaza, witamin\u0105 C, folianem i witamin\u0105 B12\" width=\"120\" height=\"120\" loading=\"lazy\" style=\"display:block;width:120px;max-width:100%;height:auto;margin:0 auto;object-fit:contain\"><\/a><figcaption style=\"margin-top:8px;font-size:14px;font-weight:700;line-height:1.35\">Na zdj\u0119ciu: <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"color:#121212\">\u015awiat Supli \u017belazo Chelat Forte, 60 kapsu\u0142ek<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<p><a class=\"kafelek-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"display:block;text-align:center;padding:10px 12px;background:#F38823;color:#000;font-weight:700;text-decoration:none;border-radius:8px;margin-top:auto\">Sprawd\u017a cen\u0119<\/a><\/div>\n<div class=\"produkt-kafelek\" style=\"display:flex;flex-direction:column;background:#FFFFFF;border:1px solid #E6E3DE;border-radius:12px;padding:12px;min-width:0\">\n<figure style=\"margin:0 0 10px;text-align:center\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/21316-large_default\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps.jpg\" alt=\"Opakowanie suplementu Singularis Witamina D 2000 j.m. z 60 kapsu\u0142kami witaminy D3 do przyjmowania z posi\u0142kiem\" width=\"120\" height=\"120\" loading=\"lazy\" style=\"display:block;width:120px;max-width:100%;height:auto;margin:0 auto;object-fit:contain\"><\/a><figcaption style=\"margin-top:8px;font-size:14px;font-weight:700;line-height:1.35\">Na zdj\u0119ciu: <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"color:#121212\">Singularis Witamina D 2000 j.m., 60 kapsu\u0142ek<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<p><a class=\"kafelek-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-singularis-witamina-d-2000ui-60kaps\/p10220?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"display:block;text-align:center;padding:10px 12px;background:#F38823;color:#000;font-weight:700;text-decoration:none;border-radius:8px;margin-top:auto\">Sprawd\u017a cen\u0119<\/a><\/div>\n<div class=\"produkt-kafelek\" style=\"display:flex;flex-direction:column;background:#FFFFFF;border:1px solid #E6E3DE;border-radius:12px;padding:12px;min-width:0\">\n<figure style=\"margin:0 0 10px;text-align:center\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-7nutrition-vitamin-d3-2000-120kaps\/p9862?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/20887-large_default\/witamina-d-7nutrition-vitamin-d3-2000-120kaps.jpg\" alt=\"Opakowanie suplementu 7Nutrition Vitamin D3 2000 ze 120 kapsu\u0142kami witaminy D3 w oleju s\u0142onecznikowym\" width=\"120\" height=\"120\" loading=\"lazy\" style=\"display:block;width:120px;max-width:100%;height:auto;margin:0 auto;object-fit:contain\"><\/a><figcaption style=\"margin-top:8px;font-size:14px;font-weight:700;line-height:1.35\">Na zdj\u0119ciu: <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-7nutrition-vitamin-d3-2000-120kaps\/p9862?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"color:#121212\">7Nutrition Vitamin D3 2000, 120 kapsu\u0142ek<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<p><a class=\"kafelek-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d-7nutrition-vitamin-d3-2000-120kaps\/p9862?utm_source=blog&amp;utm_medium=kafelki&amp;utm_campaign=celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\" style=\"display:block;text-align:center;padding:10px 12px;background:#F38823;color:#000;font-weight:700;text-decoration:none;border-radius:8px;margin-top:auto\">Sprawd\u017a cen\u0119<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h2 id=\"lekarz\">7. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwoni\u0107 pod 112?<\/h2>\n<p>Wynik biopsji i przeciwcia\u0142 om\u00f3w z gastroenterologiem [1]. Pilnie, tego samego dnia, skontaktuj si\u0119 z lekarzem albo z nocn\u0105 i \u015bwi\u0105teczn\u0105 opiek\u0105 zdrowotn\u0105, gdy [18] [19]:<\/p>\n<ul>\n<li>stolec jest czarny albo ciemnoczerwony albo masz krwist\u0105 biegunk\u0119;<\/li>\n<li>biegunka nie mija po kilku dniach;<\/li>\n<li>b\u00f3l brzucha si\u0119 nasila albo wraca;<\/li>\n<li>masz k\u0142opot z po\u0142ykaniem;<\/li>\n<li>chudniesz bez stara\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Je\u015bli przyjmujesz \u017celazo, stolec bywa ciemniejszy; gdy nie masz pewno\u015bci, czy to skutek preparatu, czy krwawienia, post\u0119puj jak przy czarnym stolcu z listy powy\u017cej, a przy stolcu smolistym i lepkim jak ni\u017cej [20] [19].<\/p>\n<p>Dzwo\u0144 pod 112 albo jed\u017a na szpitalny oddzia\u0142 ratunkowy, gdy b\u00f3l brzucha pojawi\u0142 si\u0119 bardzo nagle albo jest silny, brzuch boli przy dotyku, wymiotujesz krwi\u0105 albo tre\u015bci\u0105 przypominaj\u0105c\u0105 fusy od kawy, stolec ma czarn\u0105 barw\u0119, smolist\u0105 konsystencj\u0119, lepi si\u0119 i wyj\u0105tkowo nieprzyjemnie pachnie, krwawienie z odbytu nie ustaje albo krwi jest du\u017co, a tak\u017ce gdy kto\u015b zas\u0142ab\u0142 albo straci\u0142 przytomno\u015b\u0107 [18] [19]. Nie prowad\u017a wtedy samochodu sam; popro\u015b kogo\u015b o transport albo wezwij karetk\u0119 i zabierz przyjmowane leki [19]. Je\u015bli osoba nie reaguje, wezwij 112 i sprawd\u017a oddech: przy prawid\u0142owym oddechu u\u0142\u00f3\u017c j\u0105 w pozycji bocznej i obserwuj do przyjazdu pomocy, przy nieprawid\u0142owym albo braku oddechu zacznij resuscytacj\u0119 kr\u0105\u017ceniowo-oddechow\u0105 (RKO) wed\u0142ug polece\u0144 dyspozytora i u\u017cyj automatycznego defibrylatora (AED), gdy tylko b\u0119dzie dost\u0119pny [21] [22].<\/p>\n<p>Dzieci: krew w stolcu dziecka wymaga wizyty u lekarza [19], a dawk\u0119 suplement\u00f3w dla dziecka ustala lekarz. Ci\u0105\u017ca: wed\u0142ug ESsCD dieta bezglutenowa zmniejsza ryzyko niep\u0142odno\u015bci, poronie\u0144, porodu przedwczesnego i ma\u0142ej masy urodzeniowej, wi\u0119c celiakii w ci\u0105\u017cy nie leczy si\u0119 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 [5]. Doro\u015bli, tak\u017ce starsi: krew w stolcu albo zmiana wygl\u0105du stolca trwaj\u0105ca 3 tygodnie wymaga wizyty u lekarza, bo przyczyn\u0105 nie musi by\u0107 gluten [19]. Choroby przewlek\u0142e i leki: przy chorobach w\u0105troby, nerek, zapaleniu jelit, chorobie wrzodowej albo lekach na sta\u0142e preparat \u017celaza uzgodnij z lekarzem [20].<\/p>\n<div class=\"faq-section\">\n<h2 id=\"faq\">8. Najcz\u0119stsze pytania o skal\u0119 Marsha i celiaki\u0119<\/h2>\n<h3 id=\"faq-marsh-1\">8.1. Co oznacza Marsh 1 w wyniku biopsji?<\/h3>\n<p>Zwi\u0119kszon\u0105 liczb\u0119 limfocyt\u00f3w w nab\u0142onku dwunastnicy, co najmniej 25 na 100 kom\u00f3rek, przy prawid\u0142owych kosmkach [1]. To obraz nieswoisty: przy ujemnych przeciwcia\u0142ach celiakia jest ma\u0142o prawdopodobna, a przy dodatnich lekarz rozwa\u017ca potencjaln\u0105 celiaki\u0119 i dalsz\u0105 obserwacj\u0119 [1].<\/p>\n<h3 id=\"faq-marsh-3\">8.2. Co oznacza Marsh 3?<\/h3>\n<p>Zanik kosmk\u00f3w jelitowych: 3a cz\u0119\u015bciowy, 3b prawie ca\u0142kowity, 3c ca\u0142kowity [1]. Przy dodatnich przeciwcia\u0142ach to obraz potwierdzaj\u0105cy celiaki\u0119; podstopie\u0144 nie zmienia leczenia, kt\u00f3rym jest dieta bezglutenowa [2] [1].<\/p>\n<h3 id=\"faq-wynik\">8.3. Jak odczyta\u0107 wynik na celiaki\u0119?<\/h3>\n<p>Razem: przeciwcia\u0142a tTG-IgA z ca\u0142kowitym IgA i opis biopsji [2]. Dodatnie przeciwcia\u0142a z zanikiem kosmk\u00f3w, a wed\u0142ug ESsCD tak\u017ce z Marsh 2, przemawiaj\u0105 za celiaki\u0105, ujemne z Marsh 1 przeciw, reszt\u0119 ocenia gastroenterolog [1].<\/p>\n<h3 id=\"faq-iga\">8.4. Jaki wynik IgA \u015bwiadczy o celiakii?<\/h3>\n<p>Na celiaki\u0119 wskazuje tTG-IgA powy\u017cej normy laboratorium, ale u doros\u0142ych potwierdza j\u0105 zwykle biopsja [2]. Wynik co najmniej 10 razy powy\u017cej g\u00f3rnej granicy normy, potwierdzony w drugiej pr\u00f3bce, czasem pozwala pomin\u0105\u0107 biopsj\u0119 (szczeg\u00f3\u0142y w sekcji 3) [8] [1]. Ujemny tTG-IgA zmniejsza prawdopodobie\u0144stwo celiakii, ale przy silnym podejrzeniu klinicznym lekarz mo\u017ce zleci\u0107 biopsj\u0119 mimo prawid\u0142owego ca\u0142kowitego IgA; wiarygodna interpretacja wymaga spo\u017cywania glutenu podczas diagnostyki [2]; przy niedoborze IgA lekarz zleca przeciwcia\u0142a w klasie IgG (sekcja 3) [1].<\/p>\n<h3 id=\"faq-czas\">8.5. Po jakim czasie jelito goi si\u0119 na diecie bezglutenowej?<\/h3>\n<p>Nie ma jednego terminu. Wed\u0142ug ESsCD z 2025 roku przeciwcia\u0142a kontroluje si\u0119 po 12 i 24 miesi\u0105cach diety [3], hemoglobina wraca do normy u wi\u0119kszo\u015bci chorych z niedokrwisto\u015bci\u0105 w ci\u0105gu roku [13], a st\u0119\u017cenia witaminy D i wapnia mog\u0105 wyr\u00f3wnywa\u0107 si\u0119 1-2 lata [5]. Gojenie b\u0142ony \u015bluzowej trwa d\u0142u\u017cej i u cz\u0119\u015bci chorych pozostaje niepe\u0142ne, cz\u0119\u015bciej przy wyj\u015bciowym Marsh 3c [2] [1].<\/p>\n<h3 id=\"faq-probiotyki\">8.6. Czy probiotyki pomagaj\u0105 przy celiakii?<\/h3>\n<p>Wed\u0142ug ACG danych jest za ma\u0142o, by je zaleca\u0107 albo odradza\u0107 w leczeniu celiakii [2]. Autorzy zwracaj\u0105 te\u017c uwag\u0119, \u017ce w cz\u0119\u015bci probiotyk\u00f3w na rynku ameryka\u0144skim opisanych jako bezglutenowe wykrywano gluten, wi\u0119c decyzj\u0119 o ich stosowaniu om\u00f3w z lekarzem albo dietetykiem [2].<\/p>\n<\/div>\n<h2 id=\"podsumowanie\">9. Podsumowanie<\/h2>\n<ul>\n<li>Skala Marsha opisuje biopsj\u0119: 0 prawid\u0142owa, 1 naciek limfocyt\u00f3w, 2 przerost krypt, 3a-3c zanik kosmk\u00f3w od cz\u0119\u015bciowego do ca\u0142kowitego [1].<\/li>\n<li>U wi\u0119kszo\u015bci doros\u0142ych rozpoznanie opiera si\u0119 na przeciwcia\u0142ach i biopsji, z wyj\u0105tkami opisanymi w sekcji 3; Marsh 1 przy ujemnych przeciwcia\u0142ach to zwykle nie celiakia [1].<\/li>\n<li>Leczeniem wed\u0142ug ACG 2023 jest do\u017cywotnia dieta bezglutenowa z opiek\u0105 dietetyka [2].<\/li>\n<li>Po rozpoznaniu zbadaj \u017celazo, foliany, B12 i witamin\u0119 D; suplementuj to, czego brakuje, w dawce ustalonej z lekarzem, z uwzgl\u0119dnieniem limit\u00f3w EFSA [3] [16] [14].<\/li>\n<li>Artyku\u0142 nie zast\u0119puje porady lekarskiej.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"article-sources\">\n<h2 id=\"zrodla\">10. \u0179r\u00f3d\u0142a<\/h2>\n<ol>\n<li id=\"zrodlo-1\">Al-Toma A., Branchi F., Zingone F. i wsp., 2025, European Society for the Study of Coeliac Disease 2025 Updated Guidelines on the Diagnosis and Management of Coeliac Disease in Adults. Part 1: Diagnostic Approach, United European Gastroenterology Journal 13(10):1855-1886 (zmodyfikowana klasyfikacja Marsha jako standard; co najmniej 25 limfocyt\u00f3w \u015br\u00f3dnab\u0142onkowych na 100 kom\u00f3rek nab\u0142onka odpowiada stopniowi Marsh 1; Marsh 1 przy ujemnych przeciwcia\u0142ach czyni celiaki\u0119 ma\u0142o prawdopodobn\u0105; Marsh 1 w 1,3-6 procent biopsji, tak\u017ce przy zaka\u017ceniu Helicobacter pylori i po lekach; podzia\u0142 stopnia 3 na A, B i C ma ograniczone znaczenie dla leczenia, mo\u017ce pomaga\u0107 w kontroli, przy 3C wi\u0119ksze ryzyko niepe\u0142nego wygojenia; potencjalna celiakia: przeciwcia\u0142a dodatnie bez zaniku kosmk\u00f3w, u 33 procent na diecie z glutenem rozwin\u0105\u0142 si\u0119 zanik; co najmniej 4 wycinki z dalszej cz\u0119\u015bci dwunastnicy i 2 z opuszki; rozpoznanie bez biopsji warunkowo u doros\u0142ych poni\u017cej 45 lat przy IgA anty-TG2 co najmniej 10 razy powy\u017cej g\u00f3rnej granicy normy i potwierdzeniu w drugiej pr\u00f3bce, nie przy objawach alarmowych; prowokacja co najmniej 3 g glutenu dziennie przez 6 tygodni; zanik kosmk\u00f3w przy ujemnych przeciwcia\u0142ach wymaga szukania innych przyczyn, np. lek\u00f3w; przy ca\u0142kowitym niedoborze IgA przeciwcia\u0142a w klasie IgG (IgG anty-TG2 albo IgG anty-DGP), ujemny wynik nie wyklucza celiakii, przy objawach z\u0142ego wch\u0142aniania biopsja niezale\u017cnie od wyniku IgG; odczyt pe\u0142nego tekstu w PMC 7.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1002\/ueg2.70119\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-2\">Rubio-Tapia A., Hill I.D., Semrad C., Kelly C.P., Greer K.B., Limketkai B.N., Lebwohl B., 2023, American College of Gastroenterology Guidelines Update: Diagnosis and Management of Celiac Disease, American Journal of Gastroenterology 118(1):59-76, publikacja online 21.09.2022, erratum 2024 (biopsja potwierdza rozpoznanie u wi\u0119kszo\u015bci chorych, ocena wed\u0142ug Marsha albo uproszczonej klasyfikacji Corazzy; 1-2 wycinki z opuszki i 4 z dalszej cz\u0119\u015bci dwunastnicy; w o\u015brodku referencyjnym celiaki\u0119 rozpoznano tylko u 9 procent z 56 dzieci z samym naciekiem limfocyt\u00f3w, bez wcze\u015bniejszego rozpoznania; przy Marsh 1 albo 2 i podwy\u017cszonych przeciwcia\u0142ach, zw\u0142aszcza EMA, mo\u017cna rozwa\u017cy\u0107 diet\u0119; owies bezglutenowy zalecany z obserwacj\u0105 tolerancji; za ma\u0142o danych, by zaleca\u0107 albo odradza\u0107 probiotyki; wizyta u dietetyka obowi\u0105zkowa; wizyty kontrolne np. po 3, 6 i 12 miesi\u0105cach, potem co p\u00f3\u0142 roku albo co rok; szczepienie przeciw pneumokokom; brak odpowiedzi na diet\u0119 po 6-12 miesi\u0105cach wymaga szukania przyczyny, najcz\u0119\u015bciej nie\u015bwiadomego spo\u017cycia glutenu; odczyt pe\u0142nego tekstu 7.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.14309\/ajg.0000000000002075\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-3\">Al-Toma A., Branchi F., Zingone F. i wsp., 2026, European Society for the Study of Coeliac Disease (ESsCD) 2025 Updated Guidelines on the Diagnosis and Management of Coeliac Disease in Adults. Part 2: Management, Follow-Up, and Complex Disease Courses, United European Gastroenterology Journal 14(2):e70195, marzec 2026 (leczenie: do\u017cywotnia dieta bezglutenowa; tylko certyfikowany owies bezglutenowy; dietetyk przy rozpoznaniu i w kontroli; za ma\u0142o danych, by zaleca\u0107 albo odradza\u0107 probiotyki; szczepienie przeciw pneumokokom przy czynno\u015bciowej niewydolno\u015bci \u015bledziony, chorobach autoimmunologicznych, celiakii opornej typu II i po 65. roku \u017cycia; schemat kontroli: badania przy rozpoznaniu, wizyty po 4-6, 12 i 24 miesi\u0105cach, potem co 1-2 lata, przeciwcia\u0142a po 12 i 24 miesi\u0105cach; densytometria po roku diety przy dodatkowych czynnikach ryzyka, u pozosta\u0142ych do rozwa\u017cenia po 35-40 roku \u017cycia; oko\u0142o 1000 j.m. witaminy D i 1000 mg wapnia dziennie dla wielu doros\u0142ych; biopsja kontrolna nie rutynowo; odczyt pe\u0142nego tekstu w PMC 7.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1002\/ueg2.70195\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-4\">Corazza G.R., Villanacci V., Zambelli C. i wsp., 2007, Comparison of the interobserver reproducibility with different histologic criteria used in celiac disease, Clinical Gastroenterology and Hepatology 5(7):838-843 (uproszczona klasyfikacja: A bez zaniku kosmk\u00f3w, B1 zanik ze stosunkiem kosmk\u00f3w do krypt poni\u017cej 3:1, B2 kosmki niewidoczne, pr\u00f3g ponad 25 limfocyt\u00f3w na 100 enterocyt\u00f3w; 6 patolog\u00f3w, 60 preparat\u00f3w; lepsza zgodno\u015b\u0107 ocen ni\u017c przy Marsh-Oberhuber; odczyt na podstawie streszczenia): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.cgh.2007.03.019\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-5\">Al-Toma A., Volta U., Auricchio R. i wsp., 2019, European Society for the Study of Coeliac Disease (ESsCD) guideline for coeliac disease and other gluten-related disorders, United European Gastroenterology Journal 7(5):583-613 (niedob\u00f3r \u017celaza u 7-80 procent chorych w chwili rozpoznania, \u017celazo do\u017cylne przy ci\u0119\u017ckim niedoborze albo braku odpowiedzi na leczenie doustne; dieta bezglutenowa uboga w foliany; niedob\u00f3r B12 u 5-41 procent nieleczonych, kr\u00f3tkotrwa\u0142a suplementacja; wap\u0144 i witamina D przy udokumentowanym niskim st\u0119\u017ceniu, utracie masy kostnej albo za ma\u0142ym spo\u017cyciu; niedob\u00f3r cynku zwykle ust\u0119puje na diecie; u nowo rozpoznanego doros\u0142ego badania \u017celaza, kwasu foliowego, witaminy D i B12; choroby autoimmunologiczne tarczycy w\u015br\u00f3d wskaza\u0144 do badania w kierunku celiakii; odczyt pe\u0142nego tekstu w PMC 7.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1177\/2050640619844125\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-6\">Marsh M.N., 1992, Gluten, major histocompatibility complex, and the small intestine. A molecular and immunobiologic approach to the spectrum of gluten sensitivity (celiac sprue), Gastroenterology 102(1):330-354 (pierwotny opis stopni uszkodzenia b\u0142ony \u015bluzowej jelita cienkiego; odczyt na podstawie opisu bibliograficznego w PubMed): <a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/1727768\/\">pubmed.ncbi.nlm.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-7\">Oberhuber G., Granditsch G., Vogelsang H., 1999, The histopathology of coeliac disease: time for a standardized report scheme for pathologists, European Journal of Gastroenterology and Hepatology 11(10):1185-1194 (standardowy opis biopsji oparty na klasyfikacji Marsha z podzia\u0142em stopnia 3 na 3a, 3b i 3c; odczyt na podstawie streszczenia): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1097\/00042737-199910000-00019\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-8\">Husby S., Koletzko S., Korponay-Szab\u00f3 I. i wsp., 2020, European Society Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition Guidelines for Diagnosing Coeliac Disease 2020, Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 70(1):141-156 (u dzieci rozpoznanie bez biopsji przy IgA przeciw transglutaminazie co najmniej 10 razy powy\u017cej g\u00f3rnej granicy normy i dodatnich EMA w drugiej pr\u00f3bce krwi, za zgod\u0105 rodziny; odczyt na podstawie streszczenia): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1097\/MPG.0000000000002497\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-9\">Austin K., Deiss-Yehiely N., Alexander J.T., 2024, Diagnosis and Management of Celiac Disease, JAMA 332(3):249-250 (streszczenie wytycznych ACG z 2023 roku w serii JAMA Clinical Guidelines Synopsis; odczyt na podstawie streszczenia): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1001\/jama.2024.5883\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-10\">Komisja Europejska, 2014, Rozporz\u0105dzenie wykonawcze (UE) nr 828\/2014 w sprawie wymog\u00f3w dotycz\u0105cych przekazywania konsumentom informacji na temat nieobecno\u015bci lub zmniejszonej zawarto\u015bci glutenu w \u017cywno\u015bci, Dziennik Urz\u0119dowy UE L 228 (bezglutenowy: najwy\u017cej 20 mg glutenu w kilogramie produktu sprzedawanego konsumentowi; owies w \u017cywno\u015bci bezglutenowej musi by\u0107 specjalnie produkowany, aby unikn\u0105\u0107 zanieczyszczenia pszenic\u0105, \u017cytem i j\u0119czmieniem): <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/legal-content\/PL\/TXT\/?uri=CELEX:32014R0828\">eur-lex.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-11\">Al-Toma A., 2025, Management Strategy for Non-Responsive and Refractory Celiac Disease in Adults: A Review Article, Journal of Clinical Medicine 14(19):6934 (przegl\u0105d: najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 utrzymuj\u0105cych si\u0119 objaw\u00f3w mimo diety jest nie\u015bwiadome spo\u017cycie glutenu; ocena dietetyka przed szukaniem celiakii opornej; celiakia oporna to rzadkie powik\u0142anie; odczyt na podstawie streszczenia): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.3390\/jcm14196934\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-12\">Wierdsma N.J., van Bokhorst-de van der Schueren M.A., Berkenpas M., Mulder C.J., van Bodegraven A.A., 2013, Vitamin and mineral deficiencies are highly prevalent in newly diagnosed celiac disease patients, Nutrients 5(10):3975-3992 (80 nowo rozpoznanych doros\u0142ych w Holandii przed diet\u0105; 87 procent z co najmniej jednym wynikiem poni\u017cej normy; kwas foliowy 16\/80, B12 15\/79, cynk 26\/39, niska ferrytyna 18\/39, niedokrwisto\u015b\u0107 23\/71; dla wi\u0119kszo\u015bci oznacze\u0144 bez r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy stopniami Marsha, ale ferrytyna mala\u0142a przy wi\u0119kszym zaniku kosmk\u00f3w, p = 0,041; pe\u0142ny tekst PMC3820055, sekcje 3.2-3.3): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.3390\/nu5103975\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-13\">Roldan G.A., Goyes D., Villafuerte-G\u00e1lvez J.A. i wsp., Kelly C.P., 2022, Anemia Etiology and the Response to a Gluten-Free Diet in Untreated Patients With Celiac Disease: A 2-Year Follow-Up, American Journal of Gastroenterology 117(10):1684-1692 (572 doros\u0142ych z celiaki\u0105 potwierdzon\u0105 biopsj\u0105, o\u015brodek w Bostonie, 2000-2016; niedokrwisto\u015b\u0107 u ok. 25 procent przy rozpoznaniu, niedob\u00f3r \u017celaza u 50,8 procent ca\u0142ej grupy i 78,8 procent os\u00f3b z niedokrwisto\u015bci\u0105; hemoglobina wr\u00f3ci\u0142a do normy u 81 procent po roku i 89 procent po 2 latach diety; chorzy otrzymywali suplementacj\u0119, gdy by\u0142a potrzebna; odczyt na podstawie streszczenia): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.14309\/ajg.0000000000001875\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-14\">EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), 2024, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron, EFSA Journal 22(6):e8819 (g\u00f3rnego tolerowanego poziomu nie ustalono; bezpieczny poziom spo\u017cycia 40 mg \u017celaza dziennie dla doros\u0142ych, \u0142\u0105cznie z diet\u0105; nadmiar \u017celaza w organizmie uszkadza narz\u0105dy; odczyt na podstawie streszczenia): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2024.8819\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-15\">P\u0142udowski P., Kos-Kud\u0142a B., Walczak M. i wsp., 2023, Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland, Nutrients 15(3):695 (doro\u015bli 19-65 lat bez wystarczaj\u0105cej ekspozycji na s\u0142o\u0144ce: 1000-2000 j.m. cholekalcyferolu dziennie; celiakia w\u015br\u00f3d zespo\u0142\u00f3w z\u0142ego wch\u0142aniania w tabeli grup ryzyka niedoboru; przy z\u0142ym wch\u0142anianiu mo\u017ce by\u0107 potrzebne szybsze wyr\u00f3wnanie niedoboru pod kontrol\u0105 lekarza; odczyt pe\u0142nego tekstu w PMC 7.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.3390\/nu15030695\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-16\">EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), 2023, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin D, including the derivation of a conversion factor for calcidiol monohydrate, EFSA Journal 21(8):8145 (g\u00f3rny tolerowany poziom spo\u017cycia: 100 \u00b5g, czyli 4000 j.m. dziennie dla doros\u0142ych, \u0142\u0105cznie z \u017cywno\u015bci i suplement\u00f3w): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2023.8145\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-17\">Rozporz\u0105dzenie Komisji (UE) nr 432\/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiaj\u0105ce wykaz dopuszczonych o\u015bwiadcze\u0144 zdrowotnych dotycz\u0105cych \u017cywno\u015bci, Dziennik Urz\u0119dowy UE L 136 (\u017celazo pomaga w prawid\u0142owej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny oraz w prawid\u0142owym transporcie tlenu; witamina C zwi\u0119ksza przyswajanie \u017celaza; foliany pomagaj\u0105 w prawid\u0142owej produkcji krwi; witamina B12 pomaga w prawid\u0142owej produkcji czerwonych krwinek; witamina D pomaga w prawid\u0142owym wch\u0142anianiu\/wykorzystywaniu wapnia i fosforu oraz w utrzymaniu zdrowych ko\u015bci; warunek: \u017cywno\u015b\u0107 co najmniej \u017ar\u00f3d\u0142em sk\u0142adnika; tekst skonsolidowany): <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/legal-content\/PL\/TXT\/?uri=CELEX:32012R0432\">eur-lex.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-18\">NHS, Stomach ache (pilny kontakt z lekarzem: b\u00f3l nasilaj\u0105cy si\u0119 lub nawracaj\u0105cy, k\u0142opot z po\u0142ykaniem, chudni\u0119cie bez stara\u0144, biegunka d\u0142u\u017cej ni\u017c kilka dni; wezwanie pomocy od razu: b\u00f3l, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 bardzo nagle lub jest silny, b\u00f3l przy dotyku brzucha, wymioty krwi\u0105 lub fusowate, stolec o czarnej barwie, kt\u00f3ry lepi si\u0119 i wyj\u0105tkowo nieprzyjemnie pachnie, kto\u015b zas\u0142ab\u0142 albo upad\u0142; nie prowadzi\u0107 samemu, zabra\u0107 leki; odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.nhs.uk\/symptoms\/stomach-ache\/\">nhs.uk<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-19\">NHS, Bleeding from the bottom (rectal bleeding) (lekarz: krew w stolcu dziecka, krew w stolcu albo zmiana stolca trwaj\u0105ce 3 tygodnie, chudni\u0119cie bez przyczyny; pilnie: czarny lub ciemnoczerwony stolec, krwista biegunka; wezwanie pomocy: krwawienie, kt\u00f3re nie ustaje, albo du\u017ca ilo\u015b\u0107 krwi; nie prowadzi\u0107 samemu samochodu; odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.nhs.uk\/symptoms\/bleeding-from-the-bottom-rectal-bleeding\/\">nhs.uk<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-20\">Nauree Labs Sp. z o.o., 2026, karty produkt\u00f3w w sklepie \u015awiat Supli: \u015awiat Supli \u017belazo Chelat Forte 60 kaps., Singularis Witamina D 2000UI 60 kaps., 7Nutrition Vitamin D3 2000 120 kaps. (sk\u0142ad, porcja, alergeny, ostrze\u017cenia; odczyt 7.10.2026): swiatsupli.pl<\/li>\n<li id=\"zrodlo-21\">Resuscitation Council UK, 2025, Adult basic life support guidelines (sprawd\u017a, czy dotarcie do osoby jest bezpieczne i czy jest przytomna; przy braku reakcji natychmiast wezwij numer alarmowy i oce\u0144 oddech; je\u015bli osoba nie reaguje i oddycha nieprawid\u0142owo, natychmiast rozpocznij RKO; wolny, utrudniony oddech i oddech agonalny to oznaki zatrzymania kr\u0105\u017cenia; gdy tylko AED jest dost\u0119pne, pod\u0142\u0105cz je i wykonuj polecenia urz\u0105dzenia; publikacja 27.10.2025, dost\u0119p 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.resus.org.uk\/professional-library\/2025-resuscitation-guidelines\/adult-basic-life-support-guidelines\">resus.org.uk<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-22\">St John Ambulance, How to put someone in the recovery position (pozycja boczna dla osoby, kt\u00f3ra nie reaguje, ale oddycha prawid\u0142owo; wezwanie pomocy pod 999 lub 112; obserwacja reakcji w oczekiwaniu na pomoc; je\u015bli przestanie prawid\u0142owo oddycha\u0107, natychmiast RKO; weryfikacja kliniczna 28.04.2025, dost\u0119p 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.sja.org.uk\/first-aid-advice\/recovery-position\/\">sja.org.uk<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<p class=\"notka-ai\"><small>Ilustracje w tym artykule zosta\u0142y przygotowane z pomoc\u0105 sztucznej inteligencji (AI). Zdj\u0119cia produkt\u00f3w pochodz\u0105 ze sklepu \u015awiat Supli.<\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Co oznacza wynik biopsji w skali Marsha od 0 do 3c, kiedy to celiakia, co zalecaj\u0105 wytyczne ACG 2023 i ESsCD 2025, jak wygl\u0105da kontrola po rozpoznaniu i kiedy uzupe\u0142nia\u0107 \u017celazo, foliany, B12 i witamin\u0119 D.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":27097,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_editorskit_title_hidden":false,"_editorskit_reading_time":0,"_editorskit_is_block_options_detached":false,"_editorskit_block_options_position":"{}","inline_featured_image":false,"rop_custom_images_group":[],"rop_custom_messages_group":[],"rop_publish_now":"initial","rop_publish_now_accounts":[],"rop_publish_now_history":[],"rop_publish_now_status":"pending","footnotes":""},"categories":[26,1837],"tags":[2560,34,74,1437,42],"class_list":{"0":"post-19751","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dieta","8":"category-trawienie","9":"tag-celiaka","10":"tag-polecamy","11":"tag-suplementy","12":"tag-trawienie","13":"tag-zdrowie"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Skala Marsha w celiakii: Marsh 1-3c i wytyczne ACG, ESsCD<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Marsh 0, 1, 2, 3a, 3b i 3c krok po kroku, kiedy wynik biopsji oznacza celiaki\u0119, wytyczne ACG 2023 i ESsCD 2025, kontrola po rozpoznaniu i niedobory.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Skala Marsha w celiakii: Marsh 1-3c i wytyczne ACG, ESsCD\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Marsh 0, 1, 2, 3a, 3b i 3c krok po kroku, kiedy wynik biopsji oznacza celiaki\u0119, wytyczne ACG 2023 i ESsCD 2025, kontrola po rozpoznaniu i niedobory.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Blog \u015awiat Supli\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-12-03T16:36:52+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-11-04T15:37:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2752\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Pawe\u0142 Lisowski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@SwiatSupli\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@SwiatSupli\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Pawe\u0142 Lisowski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Pawe\u0142 Lisowski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b92e54cf03cf0b288057351cf090e58a\"},\"headline\":\"Skala Marsha w celiakii: co oznacza Marsh 1, 2 i 3a-3c i co m\u00f3wi\u0105 wytyczne?\",\"datePublished\":\"2024-12-03T16:36:52+00:00\",\"dateModified\":\"2026-11-04T15:37:39+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/\"},\"wordCount\":6368,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp\",\"keywords\":[\"celiaka\",\"Polecamy\",\"suplementy\",\"trawienie\",\"Zdrowie\"],\"articleSection\":[\"Dieta\",\"Trawienie\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/\",\"name\":\"Skala Marsha w celiakii: Marsh 1-3c i wytyczne ACG, ESsCD\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp\",\"datePublished\":\"2024-12-03T16:36:52+00:00\",\"dateModified\":\"2026-11-04T15:37:39+00:00\",\"description\":\"Marsh 0, 1, 2, 3a, 3b i 3c krok po kroku, kiedy wynik biopsji oznacza celiaki\u0119, wytyczne ACG 2023 i ESsCD 2025, kontrola po rozpoznaniu i niedobory.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp\",\"width\":2752,\"height\":1536,\"caption\":\"Wynik biopsji jelita przy mikroskopie obok ry\u017cu, kaszy gryczanej i warzyw naturalnie bezglutenowych\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Skala Marsha w celiakii: co oznacza Marsh 1, 2 i 3a-3c i co m\u00f3wi\u0105 wytyczne?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\",\"name\":\"Blog \u015awiat Supli\",\"description\":\"Wspieramy Tw\u00f3j styl \u017cycia\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\",\"name\":\"\u015awiat Supli\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":680,\"caption\":\"\u015awiat Supli\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Swiat.Supli\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/SwiatSupli\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/swiatsupli_pl\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UCbrXSxhnVQmv08kapZgYW5Q\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b92e54cf03cf0b288057351cf090e58a\",\"name\":\"Pawe\u0142 Lisowski\",\"description\":\"Pawe\u0142 Lisowski od ponad 20 lat \u0142\u0105czy do\u015bwiadczenie w sporcie, treningu i suplementacji z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 biznesow\u0105. Uko\u0144czy\u0142 zarz\u0105dzanie i marketing na Politechnice Bia\u0142ostockiej, a nast\u0119pnie studia MBA. Jest technologiem w dziedzinie suplementacji, a w \u015brodowisku sportowym od 25 lat nazywany jest Doktorem Liskiem. By\u0142 finalist\u0105 Mistrzostw Europy w kulturystyce, zdoby\u0142 z\u0142oty medal w zawodach federacji NPC na W\u0119grzech oraz zwyci\u0119\u017cy\u0142 w kategorii OPEN w zawodach w Sopocie. Przez lata pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c jako trener, wykorzystuj\u0105c wiedz\u0119 i w\u0142asne do\u015bwiadczenie startowe w pracy z podopiecznymi. Obecnie prowadzi \u015awiat Supli oraz Nauree Labs \u2014 zak\u0142ad produkcyjny suplement\u00f3w diety. W swoich publikacjach dzieli si\u0119 praktyczn\u0105 wiedz\u0105 dotycz\u0105c\u0105 suplementacji, treningu, \u017cywienia i \u015bwiadomego wyboru produkt\u00f3w. Jest zwolennikiem podej\u015bcia, w kt\u00f3rym dieta i suplementacja s\u0105 narz\u0119dziami, kt\u00f3rych dzia\u0142anie i zastosowanie warto przede wszystkim dobrze rozumie\u0107.\",\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/www.swiatsupli.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/author\\\/lisek\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Skala Marsha w celiakii: Marsh 1-3c i wytyczne ACG, ESsCD","description":"Marsh 0, 1, 2, 3a, 3b i 3c krok po kroku, kiedy wynik biopsji oznacza celiaki\u0119, wytyczne ACG 2023 i ESsCD 2025, kontrola po rozpoznaniu i niedobory.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Skala Marsha w celiakii: Marsh 1-3c i wytyczne ACG, ESsCD","og_description":"Marsh 0, 1, 2, 3a, 3b i 3c krok po kroku, kiedy wynik biopsji oznacza celiaki\u0119, wytyczne ACG 2023 i ESsCD 2025, kontrola po rozpoznaniu i niedobory.","og_url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/","og_site_name":"Blog \u015awiat Supli","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli","article_published_time":"2024-12-03T16:36:52+00:00","article_modified_time":"2026-11-04T15:37:39+00:00","og_image":[{"width":2752,"height":1536,"url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp","type":"image\/webp"}],"author":"Pawe\u0142 Lisowski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@SwiatSupli","twitter_site":"@SwiatSupli","twitter_misc":{"Napisane przez":"Pawe\u0142 Lisowski","Szacowany czas czytania":"7 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/"},"author":{"name":"Pawe\u0142 Lisowski","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/person\/b92e54cf03cf0b288057351cf090e58a"},"headline":"Skala Marsha w celiakii: co oznacza Marsh 1, 2 i 3a-3c i co m\u00f3wi\u0105 wytyczne?","datePublished":"2024-12-03T16:36:52+00:00","dateModified":"2026-11-04T15:37:39+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/"},"wordCount":6368,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp","keywords":["celiaka","Polecamy","suplementy","trawienie","Zdrowie"],"articleSection":["Dieta","Trawienie"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/","name":"Skala Marsha w celiakii: Marsh 1-3c i wytyczne ACG, ESsCD","isPartOf":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp","datePublished":"2024-12-03T16:36:52+00:00","dateModified":"2026-11-04T15:37:39+00:00","description":"Marsh 0, 1, 2, 3a, 3b i 3c krok po kroku, kiedy wynik biopsji oznacza celiaki\u0119, wytyczne ACG 2023 i ESsCD 2025, kontrola po rozpoznaniu i niedobory.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#primaryimage","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp","contentUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skala-marsha-celiakia-okladka-bece37e6.webp","width":2752,"height":1536,"caption":"Wynik biopsji jelita przy mikroskopie obok ry\u017cu, kaszy gryczanej i warzyw naturalnie bezglutenowych"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/celiakia-nowe-wytyczne-acg-na-2024-rok-wszystko-co-musisz-wiedziec\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Skala Marsha w celiakii: co oznacza Marsh 1, 2 i 3a-3c i co m\u00f3wi\u0105 wytyczne?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/","name":"Blog \u015awiat Supli","description":"Wspieramy Tw\u00f3j styl \u017cycia","publisher":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization","name":"\u015awiat Supli","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg","width":2560,"height":680,"caption":"\u015awiat Supli"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli","https:\/\/x.com\/SwiatSupli","https:\/\/www.instagram.com\/swiatsupli_pl\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCbrXSxhnVQmv08kapZgYW5Q"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/person\/b92e54cf03cf0b288057351cf090e58a","name":"Pawe\u0142 Lisowski","description":"Pawe\u0142 Lisowski od ponad 20 lat \u0142\u0105czy do\u015bwiadczenie w sporcie, treningu i suplementacji z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 biznesow\u0105. Uko\u0144czy\u0142 zarz\u0105dzanie i marketing na Politechnice Bia\u0142ostockiej, a nast\u0119pnie studia MBA. Jest technologiem w dziedzinie suplementacji, a w \u015brodowisku sportowym od 25 lat nazywany jest Doktorem Liskiem. By\u0142 finalist\u0105 Mistrzostw Europy w kulturystyce, zdoby\u0142 z\u0142oty medal w zawodach federacji NPC na W\u0119grzech oraz zwyci\u0119\u017cy\u0142 w kategorii OPEN w zawodach w Sopocie. Przez lata pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c jako trener, wykorzystuj\u0105c wiedz\u0119 i w\u0142asne do\u015bwiadczenie startowe w pracy z podopiecznymi. Obecnie prowadzi \u015awiat Supli oraz Nauree Labs \u2014 zak\u0142ad produkcyjny suplement\u00f3w diety. W swoich publikacjach dzieli si\u0119 praktyczn\u0105 wiedz\u0105 dotycz\u0105c\u0105 suplementacji, treningu, \u017cywienia i \u015bwiadomego wyboru produkt\u00f3w. Jest zwolennikiem podej\u015bcia, w kt\u00f3rym dieta i suplementacja s\u0105 narz\u0119dziami, kt\u00f3rych dzia\u0142anie i zastosowanie warto przede wszystkim dobrze rozumie\u0107.","sameAs":["http:\/\/www.swiatsupli.pl"],"url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/author\/lisek\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19751"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30958,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19751\/revisions\/30958"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27097"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}